Leptailurus serval

serwal sawannowy

Leptailurus serval

serwal sawannowy

Wygląd

Pierwsze wrażenie po spojrzeniu na serwala mówi, że to kot elegancki, zwinny i szybki. Ze względu na smukłe ciało, umaszczenie i występowanie, bywa mylony z gepardem, mimo że jest od niego dużo mniejszy.

Kolor sierści serwala zawsze mieści się w odcieniach żółtego i występują na niej czarne kropki. Ich rozmiar różni się w zależności od regionu występowania. Mogą być idealnie okrągłe, a mogą też zlewać się w nieregularne łaty. Na szyi i łopatkach kropeczki łączą się czasem w paski.

Serwal ma najdłuższe nogi w proporcji do ciała ze wszystkich kotów, przy czym tylne są dłuższe niż przednie. Ma charakterystycznie wydłużone kości śródstopia i palce, co daje mu niezwykłe umiejętności lekkoatletyczne.

Serwal ma także proporcjonalnie największe uszy spośród kotów, które są ułożone na czubku głowy, mocno zaokrąglone i blisko siebie. Ich tył pokrywa czarne futro z białym paskiem pośrodku.

Serwal ma też wydłużoną szyję, a pyszczek i oczka malutkie. Jego ogon jest krótki i opleciony czarnymi pierścieniami.
Co ciekawe, występuje zarówno biała, jak i czarna odmiana serwala. Nie jest to jednak osobny gatunek, a osobnik z mutacją genetyczną odpowiadającą za pigment w ciele zwierzęcia.

Zachowanie

Większość serwali występuje na sawannach, ale niektóre osobniki żyją w lasach i na terenach górzystych. Preferują bardziej otwarte tereny, więc gęste lasy równikowe to nie ich bajka. Potrzebują dużo wody, więc tereny pustynne też są im obce. Można je spotkać natomiast w rejonach nadbrzeżnych, czy na bagnach.

Widok serwala na zagospodarowanym terenie też nie jest niczym niezwykłym. Potrafi się dostosować, jeżeli znajdzie wystarczająco dużo schronienia i będzie miał pod dostatkiem jedzenia. Serwal to gatunek popularny w hodowli domowej, jako zwierzę do towarzystwa. Stworzono też rasę savannah z potomstwa serwala i kota domowego.

Gdy afrykańskie upały dają się we znaki, serwal odpoczywa w norach mrównika afrykańskiego lub w cieniu drzew. Staje się aktywny, dopiero gdy temperatura spadnie, więc poluje głównie nocą. Pora deszczowa oferuje chłodniejsze dni i orzeźwiający deszcz, co skłania serwale do zwiększonej aktywności za dnia. Matka wychowująca młode także częściej odpoczywa nocą.
Serwale to zwierzęta samotnicze. Terytorium jednego samca pokrywa się z terytorium kilku samic. Tereny osobników tej samej płci są zawsze od siebie odseparowane. Samiec z samicą czasem łączą się w parę na kilka dni, by wspólnie polować i odpoczywać.

Serwal to jedyny kot, który poluje, polegając w największym stopniu na słuchu. Bezszelestnie siada na ziemi wśród traw, zamyka oczy i nasłuchuje. Interesuje go tupot łapek małych ssaków i trzepot skrzydeł. Atakuje, skacząc w kierunku ofiary, powalając ją na ziemię jedną łapą lub łapiąc w obie przednie łapy. Stara się zadać cios, który uniemożliwi ofierze ucieczkę. Serwale w obawie o przyciągnięcie uwagi większych drapieżników lub padlinożerców zjadają ofiarę w mgnieniu oka. Mniejsze zwierzęta połykają w całości. Gdy czują się bezpiecznie, lubią pobawić się ofiarą przed zabiciem.

Gdy dochodzi do konkurencji o upolowanego roślinożercę, serwal staje się bardzo agresywny. Samce często walczą też o terytorium. Wyginają się wtedy tak, by sprawić wrażenie większego, stroszą sierść, pokazują kły i kiwają głowami osadzonymi na długich szyjach. Podczas kłótni syczą na siebie i wydają dźwięk przypominający szczekanie.

Bez przygotowania czy rozbiegu serwal potrafi skoczyć na trzy metry wzwyż, co czyni go absolutnym rekordzistą w rodzinie kotowatych. Jego skok w dal również robi wrażenie, ale przegrywa w tej konkurencji z irbisem. Odległość 3,6 metra dla tak małego kota jest jednak również godna podziwu. W biegu rozwija prędkość do 80 km/h, jest więc na drugim miejscu wśród kocich sprinterów zaraz po gepardzie. Serwal potrafi też pływać, ale nie jest to jego ulubione zajęcie.

Świetny słuch sprawia, że serwal słyszy także zwierzęta poruszające się pod ziemią na tyle dobrze, że jest w stanie je zlokalizować. Silne przednie łapy wykorzystuje do wykopania dziury prowadzącej do tunelu, w którym chowa się ofiara. Statystyki dotyczące skuteczności serwala to 50% w przypadku wszystkich rodzajów zdobyczy i 81% przy polowaniu wyłącznie na gryzonie.

Najwięcej kociaków tego gatunku rodzi się w porze deszczowej, gdyż łatwiej wtedy o pożywienie. Afryka odżywa po miesiącach suszy, sawanny się zazieleniają i wypełniają życiem. To najlepszy okres dla matek, by wyżywić jak najwięcej potomstwa.

Maluchy rodzą się ślepe, bezradne i z jasnym puszkiem na całym ciele udekorowanym czarnymi znaczeniami. Między pierwszym a drugim tygodniem życia kociaki otwierają oczy. Po miesiącu próbują mięsa po raz pierwszy.

Niektóre serwale są na tyle sprytne, że już po sześciu miesiącach są w stanie same się wyżywić. Niektóre matki pozwalają takim wyrośniętym maluchom mieszkać już niezależnie, ale jeszcze na tym samym terytorium mniej więcej do ich pierwszych urodzin.

Zagrożenia

Jest to jeden z niewielu gatunków kotów, którego populacja stała się stabilna. Jest również oznaczony jako najmniejsze zmartwienie na liście zagrożonych gatunków, mimo że w wielu regionach występowania jest uważany za krytycznie zagrożony wyginięciem.

Mimo że serwale polują głównie na szczury i ptaki, lubią czasem urozmaicić dietę kurą lub młodą owcą czy kozą. Zdarza się to jednak niezmiernie rzadko. Mimo to niektórzy gospodarze nie tolerują tych kotów i mogą je zabijać w odwecie za uszczuplanie majątku.

Wypalanie traw i zmiana przeznaczenia terenów Afryki pod wypas zwierząt kopytnych sprawia, że populacja gryzoni się zmniejsza. Ma to negatywny wpływ na populację serwali, które są zmuszone polować wtedy na gady i płazy, albo zwierzęta hodowlane. Często są zmuszone do całkowitej zmiany terytorium.

Polowanie na ten gatunek kota jest zabronione tylko na części terytoriów, nadal więc na czarnym rynku pojawiają się jego skóry. Często sprzedawcy oszukują dodatkowo kupujących, oznaczając je jako skóry geparda lub nawet lamparta. Żerują na niewiedzy turystów i sławie większych gatunków kota. Tubylcy, którzy znają dzikie zwierzęta Afryki, kupują natomiast futra serwali, by wykorzystać je do obrzędów i ceremonii.

Naturalnym zagrożeniem dla serwali są lwy, lamparty i hieny. Wszystkie te gatunki zwierząt są znacznie większe i dysponują większą siłą. Jako drapieżnicy nie tolerują konkurencji. Zagrożone serwale uciekają na drzewa, co nie sprawdzi się w przypadku ucieczki przed lampartem, który sam jest doskonałym wspinaczem. Ludzie także wykorzystują tę metodę obrony serwali. Szczują je psami, a serwal na drzewie stanowi łatwy cel dla strzelby.

Autor: Małgorzata Banaszkiewicz

kot pustynny
Felis margarita
ocelot nadrzewny - margaj
Leopardus wiedii
lampart plamisty
Panthera pardus

jak możesz pomóc

Wesprzyj nas

Jeśli chcesz pomóc nam ratować zagrożone gatunki kotów, możesz wpłacić darowiznę. Sam ustal kwotę, którą wpłacisz w imię ochrony tych pięknych zwierząt. W ramach podziękowania za darowiznę minimum 10 zł otrzymasz od nas kod, uprawniający do pobrania jednej z setek tapet na komputer i telefon.

wesprzyj fundację