Lynx lynx

ryś euroazjatycki

Lynx lynx

ryś euroazjatycki

Wygląd

Ryś euroazjatycki jest największym spośród wszystkich rysi. Samce są około 30% cięższe niż samice. Wygląd poszczególnych osobników może się bardzo różnić. Jest to jeden z dwóch gatunków dzikich kotów występujących w Polsce.

Rysie mieszkające w Eurazji mają bardzo gęste i miękkie futerko, które zmienia się w zależności od pory roku. Latem koty są ciemniejsze, a zimą jaśniejsze i bardziej puchate, by lepiej wtopić się w tło i ochronić przed mrozem. Kolory, które mogą się pojawić na rysim futerku to żółty, siwy i rudy. Sierść może być jednolita lub upstrzona ciemniejszymi kropkami czy rozetkami w przeróżnych rozmiarach.

Cechą charakterystyczną rysi są dłuższe tylne łapy. Co więcej, w przypadku tego gatunku poduszki łap są pokryte futrem, które zagęszcza się w chłodniejszym okresie. Zapewnia to kotom lepszą przyczepność na śniegu i sprawniejsze poruszanie się. Ślady łap rysia ciężko pomylić z tropem domowego kota, gdyż jest trzy razy większy.

Rysie eurazjatyckie mają bardzo króciutkie ogonki zakończone kępką czarnego futerka. Ich długie, szpiczaste uszka zakończone są długimi czarnymi włosami, które wspomagają słuch. Z tyłu pokryte są czarnym futrem z białą kropką w centralnym punkcie. Ich pyszczki są okolone krezą z futra, a nos ma zaokrąglony kształt. Oczka rysia eurazjatyckiego mają okrągłe źrenice.

Zachowanie

Rysie zamieszkują różnego rodzaju lasy, stepy i kamieniste zbocza gór. Żyją samotnie i są zwierzętami terytorialnymi. Komunikują się za pomocą sygnałów zapachowych i dźwiękowych.
To sprawni łowcy polujący na zdobycz od dwóch do trzech razy większą od siebie. Rysie eurazjatyckie wykorzystują dostępne ukształtowanie roślinności i terenu w celu zakradnięcia się do upatrzonego roślinożercy. Jedna ofiara starcza im zazwyczaj na kilka dni posilania się.

Rysie eurazjatyckie polują na małe i średnie zwierzęta kopytne takie jak sarny, renifery i piżmowce. Czasem uda im się też upolować jelenia szlachetnego, ale najczęściej rysie wybierają młode osobniki. W przypadku niedostępności większej zdobyczy rysie eurazjatyckie zadowalają się też mniejszymi roślinożercami takimi jak zające, dziki, ptaki, a często i zwierzęta hodowlane jak kozy czy owce. Zdarza się także, że zapolują na lisa tybetańskiego, który sam jest drapieżnikiem.

Rysie eurazjatyckie uwielbiają odpoczywać na wysokich punktach obserwacyjnych i wypatrywać stamtąd zdobyczy. Potrafią nawet skoczyć na roślinożercę z drzewa lub skały, gdyż są zwinne i świetnie się wspinają. Jak większość kotów są samotnikami z wyjątkiem okresu godowego.

Dojrzewanie w przypadku rysi eurazjatyckich kształtuje się dość nietypowo, ponieważ samice mogą się rozmnażać już w wieku dwóch lat, a samce dopiero około trzeciego roku życia.
Sezon godowy tych rysi to czas od lutego do kwietnia. Wtedy też koty stają się bardziej aktywne za dnia i głośno obwieszczają swoją obecność. Młode rodzą się w ciepłych miesiącach, by nabrać sił przed zimą. Matka chowa je w legowisku wyścielonym piórkami i trawą. Samice są aktywne na tym polu aż do czternastego roku życia, a samce do szesnastego.

Kotki chcąc przejść na dorosłą dietę, muszą podążyć za matką do miejsca ukrycia zdobyczy, gdyż samice nie przynoszą mięsa do legowiska. Młode muszą bardzo szybko nauczyć się samodzielności, aby przeżyć, bo matka opuszcza je, zanim ukończą pierwszy rok życia. Około dziesiątego miesiąca muszą radzić sobie same, co niestety skutkuje wysoką umieralnością kociąt kształtującą się na poziomie 50%. Dotyczy to zarówno roku, w którym przebywają z matką jak i roku po usamodzielnieniu się. Samica w tym czasie najprawdopodobniej jest w kolejnej ciąży.

Zagrożenia

Piękne futerko dodaje rysiom nie tylko uroku, ale i zagrożeń. Łowcy zabijają te koty dla ich luksusowego futra, które ma dużą wartość. Największe zagrożenie występuje w Rosji, gdzie nadal bardzo popularne są naturalne futra w roli odzieży.

Głównym zagrożeniem dla rysi jest utrata terytoriów. Drzewo to bardzo popularny surowiec, co działa na niekorzyść tych kotów. Ludzie zabijają je również w odwecie za atakowanie ich zwierząt hodowlanych. Istnieją jednak programy uczące hodowców jak zabezpieczyć swój dobytek przed rysiami, by zminimalizować konflikt.
Wiele z nich ginie również przez czysty przypadek w wypadkach drogowych albo pułapkach przeznaczonych na inne zwierzęta. Zdarza się również, że psy są przyczyną śmierci tych dzikich kotów.

W dawnych czasach rysie eurazjatyckie były uznawane za szkodniki i za każdego zabitego osobnika wypłacano nagrodę. Ta polityka spowodowała całkowite wyparcie gatunku z części jego terytoriów. Na niektóre z nich rysie zostały przywrócone i zadbano o ich ponowne rozprzestrzenienie. Niestety wśród tych populacji występuje niska różnorodność genetyczna, która wpływa na osłabione zdrowie tych kotów.

Rysie eurazjatyckie jako jedne z niewielu gatunków dzikich kotów mają stabilną populację. Często jednak te grupy są małe i odseparowane.
W wielu krajach, w tym w Polsce, polowanie na rysie jest prawnie zabronione. W Estonii i Norwegii ludzie polują na rysie dla sportu bez ograniczeń, a na Łotwie jest to dozwolone, ale kontrolowane.

Podgatunek rysia eurazjatyckiego – ryś bałkański jest jednym z najbardziej zagrożonych kotów. Szacuje się jego populację na 50 osobników.

Autor: Małgorzata Banaszkiewicz

kot pustynny
Felis margarita
ocelot nadrzewny - margaj
Leopardus wiedii
lampart plamisty
Panthera pardus

jak możesz pomóc

Wesprzyj nas

Jeśli chcesz pomóc nam ratować zagrożone gatunki kotów, możesz wpłacić darowiznę. Sam ustal kwotę, którą wpłacisz w imię ochrony tych pięknych zwierząt. W ramach podziękowania za darowiznę minimum 10 zł otrzymasz od nas kod, uprawniający do pobrania jednej z setek tapet na komputer i telefon.

wesprzyj fundację