Panthera pardus

lampart plamisty

Panthera pardus

lampart plamisty

Ten wspaniały kot żyje w zróżnicowanym środowisku, gdyż bardzo łatwo dopasować mu się do zmiennych warunków topograficznych i różnorodnej zwierzyny. Wyróżniamy przez to aż dziewięć podgatunków lamparta, co oznacza, że jest najbardziej urozmaiconym gatunkiem wśród wielkich kotów.

Wygląd

Największy spośród nich to lampart perski, a najmniejszy – arabski, który jest przewrotnie największym kotem Półwyspu Arabskiego. Podgatunki znacznie różnią się między sobą wielkością i kolorem futra, który waha się od płowego po brązowy. Mimo że lampart to bardzo duży kot, ma swoich wrogów. Przegrywa starcia z lwem, hienami, czy nawet grupami pawianów. Każdy kot ma unikalne cętki, po których można go bezbłędnie rozpoznać. Układają się w czarne rozetki puste w środku. Można go dzięki temu odróżnić od geparda czy jaguara. Gepard ma czarne kropki, a jaguar duże rozety z dwiema lub trzema kropkami w środku. 

Patrząc na całą lamparcią rodzinę, bardzo wiele osobników ma czarne umaszczenie. Takie melanistyczne osobniki najczęściej pojawiają się wśród populacji, które żyją w cienistych lasach tropikalnych i górach. Często nazywa się je czarnymi panterami, mimo że nie stanowią odrębnego gatunku. Rodzą się pośród klasycznie ubarwionych kotów i mają własne cętki, tylko mniej widoczne niż u rodzeństwa.

Zachowanie

Lamparty zamieszkują klimat umiarkowany, tropikalny i chłodny wysokogórski. Potrafią polować na sawannach, pustyniach, w górach i gęstych lasach Azji i Afryki. Lamparty mogą być aktywne w nocy lub w dzień, w zależności od środowiska, w jakim żyją. Dostosowują się tak, by prowadzić jak najbardziej samotniczy tryb życia, unikając innych drapieżników.

Lamparty bardzo lubią wspinać się po drzewach, gdyż dzięki temu są dobrze ukryte przed niechcianym zainteresowaniem. Dzięki maskującemu umaszczeniu bardzo trudno je dostrzec. Potrafią wspiąć się wyżej niż lew, który im zagraża na sawannach Afryki, dlatego czują się tam bezpiecznie. Dobrze pływają i choć nie są uzależnione od wody, potrafią czerpać z niej korzyści.

Lamparty używają do komunikacji zapachu, dźwięku i sygnałów wizualnych. Mają białą spodnią część ogona i machają nią na znak pokoju. Gdy zwierzęta podnoszą alarm po zobaczeniu go, a on nie ma ochoty na polowanie, pokazuje w ten sposób, że dziś ma pokojowe zamiary. Bez elementu zaskoczenia, jego starania najprawdopodobniej i tak spełzłyby na niczym. Do zaznaczania terenu używają moczu, a w niektórych rejonach również śladów pazurów na drzewach. 

Kot lokalizuje swoją zdobycz z pozycji nadrzewnego obserwatora. Stosuje technikę zakradania się do zdobyczy lub zasadzkę. Wie, gdzie jego ofiary lubią przebywać i czeka tam na nie – może to być np. wodopój albo ulubione drzewo roślinożercy. Woli polować w miejscach, gdzie gęstość zdobyczy jest mniejsza, prawdopodobnie by uniknąć konkurencji. Atakuje z ziemi lub  skacząc z drzewa. Skrada się do upatrzonej zdobyczy, zniżając swoje ciało ku ziemi i zastygając na długie minuty, gdy upatrzone zwierzę przestaje jeść i patroluje okolicę. Gdy uda mu się zbliżyć na odpowiednią odległość, zaczyna biec i powala ofiarę na ziemię uderzeniem przedniej łapy. Potrafi wykonać skok nawet na 8 metrów w dal, a biec z prędkością 58 km/h. 

Jego ulubioną zdobyczą są antylopy, ale nie pogardzi nawet małą myszką. Odnotowano, iż w Afryce subsaharyjskiej lamparty polują na 92 różne zwierzęta. Jako koci oportunista bardzo często poluje też na zwierzęta hodowlane.

Lamparty mają zwyczaj zaciągania zdobyczy na drzewo, by ukryć ją przed innymi drapieżnikami i padlinożercami. Mogą dzięki temu spokojnie wracać do zdobyczy i konsumować ją bez pośpiechu. Potrafią wciągnąć na wysokie gałęzie zdobycz trzy razy cięższą od nich samych. Wyjątkiem jest najmniejszy lampart arabski, który ukrywa zdobycz w jaskiniach.

Wielkość terytorium lamparta zależy od gęstości zdobyczy. Terytorium samca pokrywa się z terytoriami samic, ale nigdy z terytorium innego samca. Zwierzęta te są bardzo terytorialne, odchodzą daleko od terenu należącego do swojej rodzicielki i walczą między sobą o dostępną przestrzeń.

Lamparty nie mają określonego sezonu godowego i rozmnażają się cały rok. Samice osiągają dojrzałość płciową około trzeciego roku życia, a samce między trzecim a czwartym. 

Młode kocięta przenoszone są w pysku troskliwej kocicy od kryjówki do kryjówki, by zwiększyć ich szanse na przeżycie. Większość kotków jednak umiera w pierwszych miesiącach życia. Najczęściej dzieje się tak w przypadku miotów starszych samic, które nie są w stanie bronić i karmić maluchów wystarczająco efektywnie. Największym wrogiem kociaków są niespokrewnione samce lamparta, które chcą zwiększyć swoje szanse na przekazanie genów. Gdy kociaki mają rok, są już samodzielne. Czasem po odłączeniu od matki, żyją przez jakiś czas wspólnie z rodzeństwem. 

Zagrożenia

Gatunek jest narażony na wyginięcie i jego populacja ciągle spada. Niektóre podgatunki żyjące w Afryce i Azji radzą sobie bardzo dobrze, ale inne bardzo słabo. Krytycznie zagrożone są lamparty: amurski, arabski, jawajski i hinduski. Najbardziej zagrożony z nich to lampart amurski, którego populację szacuje się na mniej niż 60 osobników. Wiele populacji zostało odizolowanych od siebie i na wielu terenach przestało występować całkowicie. W północnej Afryce zostało już tylko 3% populacji, więc najprawdopodobniej lampart niedługo całkowicie zniknie z tamtego regionu.

Lamparty potrafią mieszkać na pustyni, sawannie, w tropikalnym lesie i górach. Wszystkie te tereny są jednak nieustannie niszczone, przekształcanie i zabierane przez człowieka, a lamparty są bardzo skryte. Jedyne miejsce, w którym czują się naprawdę źle, to miejsce zatłoczone. Przyszłość lampartów nie wygląda więc różowo, bo nie potrafią się dostosować do życia w pobliżu ludzi. 

Ponadto ludzie bardzo często zabijają lamparty w odwecie za zjadanie zwierząt hodowlanych. Pozostawianie zdobyczy na drzewie ułatwia ludziom drogę do tępienia zwierząt, bo mogą łatwo otruć kota. Piękne lamparcie futro jest też wyjątkowo pożądane na czarnym rynku. Części ciała tego kota również używane są do celów medycyny naturalnej na lokalnym rynku. Religia również ma wpływ na populację tego plamiastego drapieżnika. Nazaretański Kościół Baptystyczny wykorzystuje skóry lamparta w ceremoniach. Wytrzebianie populacji roślinożerców również negatywnie oddziałuje na te koty, gdyż ludzie polują na dziczyznę często bez jakiejkolwiek kontroli. W niektórych regionach polowanie na lamparta jest legalne i bardzo słabo kontrolowane. 

Autor: Małgorzata Banaszkiewicz

kot pustynny
Felis margarita
ocelot nadrzewny - margaj
Leopardus wiedii
lampart plamisty
Panthera pardus

jak możesz pomóc

Wesprzyj nas

Jeśli chcesz pomóc nam ratować zagrożone gatunki kotów, możesz wpłacić darowiznę. Sam ustal kwotę, którą wpłacisz w imię ochrony tych pięknych zwierząt. W ramach podziękowania za darowiznę minimum 10 zł otrzymasz od nas kod, uprawniający do pobrania jednej z setek tapet na komputer i telefon.

wesprzyj fundację