Acinonyx jubatus

gepard

Acinonyx jubatus

gepard

To nie tylko najszybszy kot, ale i najszybsze zwierzę lądowe świata. Potrafi biec z prędkością do 120 km/h. Prędkość 72 km/h to dla niego trucht, osiąga ją bowiem w dwie i pół sekundy. Podczas biegu gepard dwukrotnie odrywa wszystkie łapy od podłoża jednocześnie, wykonując długie skoki, a jego nie chowające się pazury działają jak kolce w butach profesjonalnych biegaczy. Gepard podczas biegu spędza więcej czasu w locie niż na ziemi.

Wygląd

Gepardy są płowe i mają ciemne kropki na całym ciele oraz charakterystyczne, czarne linie biegnące od wewnętrznych kącików oczu do kącików pyska. Co ciekawe, sierść geparda jest pod spodem całkiem biała. Rozmieszczenie kropek jest u każdego osobnika inne, dzięki czemu, po dokładnej analizie, można rozpoznać danego osobnika. Ogon każdego geparda kończy się charakterystycznym, białym pędzelkiem.

Ciekawe w przypadku tych kotów jest to, że zamiast melanistycznych czy albinistycznych wariacji występują gepardy królewskie. Tak samo rodzą się wśród klasycznych kotów, a wyglądem znacznie się różnią, dzięki mutacji genetycznej. Gepardy królewskie mają bardziej widoczne, większe plamki, które na plecach zlewają się w długie pasy wzdłuż kręgosłupa. Z boku ciała mogą łączyć się w plamy i ciekawe zawijasy.

Proporcje ciała geparda są wyjątkowe, idealnie przystosowane do sprintu. Gepardy mają bardzo smukłe ciało, długi ogon i łapy. Ich kręgosłup jest nadzwyczaj elastyczny, pozwalając kotu składać się i rozkładać podczas biegu, by w dwóch fazach móc oderwać łapy od podłoża. Ogon stanowiący połowę długości ciała działa jak ster na ostrych zakrętach. Głowa utrzymywana jest zaskakująco nieruchomo, co pozwala kotu skupić wzrok na ofierze. Dodatkowo gepard ma bardzo ruchliwy pas barkowy i miednicowy, które pozwalają mu na składanie się w harmonijkę podczas biegu.

Gepard ma powiększone płuca, serce i szczeliny nosa, by kot mógł efektywnie wytracać temperaturę po szaleńczym biegu za ofiarą. Największą prędkość jest w stanie uzyskać na odcinku do 500 metrów. Po takim dystansie istnieje ryzyko przegrzania się organizmu, więc gepardy rzadko decydują się na tak dalekie biegi. Gepardy zaczynają pościg za ofiarą przeważnie gdy znajduje się w odległości około 100 metrów, czasem więcej.

Zachowanie

Gepardy żyją w Afryce i Azji na sawannach, pół-pustyniach i stepach. Są aktywne głównie w dzień, prawdopodobnie przez to, że nie widzą zbyt dobrze w nocy. Największa część populacji żyje na niechronionych terenach, bo zwierzęta te lepiej sobie radzą, gdy nie ma w pobliżu stad lwów. Przez to są jednak bardziej narażone na kontakt z ludźmi.

Młode rodzą się z charakterystyczną jasną grzywą zaczynającą się na głowie i biegnącą wzdłuż kręgosłupa. Koty mają dość dobrze rozwinięte więzi społeczne. Kociaki po odłączeniu się od matki w wieku około dwóch lat pozostają w grupie rodzinnej jeszcze około pół roku. Po tym czasie samiczki zaczynają prowadzić samotne życie, a samce tworzą koalicje. Samcze grupy są przeważnie powiązane więzami krwi, ale niekoniecznie. Grupy samców zajmują terytorium, w przeciwieństwie do samic, które nie przywiązują się do ziemi. Walki pomiędzy gepardami są bardzo rzadkie, raczej nie zdarzają się kłótnie o terytorium.

Niektóre samce żyją jako nomadzi i nie są w stanie utrzymać kontroli nad terenem, ale każdy z nich zaznacza swoją obecność na wyróżniających się elementach krajobrazu. Samotne samce nie spędzają dużo czasu w jednym miejscu, przez to są jednak bardziej zestresowane, bo muszą unikać terytorialnych samców.

W Afryce polują głównie na gazele, których techniką obronną przed gepardem jest ciągła zmiana kierunku biegu. Gazele mają świadomość, że są wolniejsze niż gepardy. Wiedzą też, że skręcając, gepard musi wytracić prędkość i to jest ich jedyna szansa. Koty te są jednak bardzo zwrotne, a długi ogon pomaga im w zachowaniu równowagi. Polują też na mniejsze króliki czy ptaki, ale bardzo rzadko. Grupa samców potrafi upolować nawet dużo większe gnu, czy zebrę. W Azji polują na dzikie owce, koziorożce i zające. Powalają ofiarę przednimi łapami i duszą, gryząc szyję.

Gepardy nie potrafią wspinać się na drzewa i rzadko odkładają posiłek na później. Po biegu muszą odpoczywać około pół godziny, ziejąc jak psy, by wytracić ciepło z organizmu. Po ochłodzeniu ciała zjadają ofiarę jak najszybciej, bo nawet sępy potrafią je pokonać siłowo przy odpowiedniej liczebności. Z trudem zdobytą zdobycz odbierają im też lwy, hieny i lamparty, które są o wiele silniejsze.

Gepardy potrafią wydobywać z siebie wiele różnych odgłosów, w tym ćwierkanie, warczenie i szczekanie.

Gepardy świetnie przystosowały się do życia w bardzo suchym klimacie, bo nie potrzebują znacznych ilości wody pitnej. Większość płynów pobierają z ofiar, a czasem potrafią nawet zjeść arbuza rosnącego na pustyni, by uzupełnić braki wody. Jedzenie owoców przez koty jest bardzo wyjątkową cechą, ale mistrzami są w tym kotki kuse, u których owoce stanowią aż 50% diety.

Zagrożenia

Gepardy cierpią na bardzo niską zmienność genetyczną, z powodu masowego wymierania w epoce lodowcowej. Gepardów zostało wtedy na świecie tak niewiele, że pula genowa tych niesamowitych biegaczy ledwo wystarczyła do przetrwania. Skutki odczuwają nawet dzisiejsze gepardy, bo są przez to bardzo narażone na choroby genetyczne i wysoką śmiertelność potomstwa. Ok. 70% kociaków umiera w pierwszych miesiącach życia.

Wychowanie nawet zdrowych kociąt jest bardzo trudne. Matka opiekująca się młodymi musi polować codziennie, a jest to dla niej bardzo wyczerpujące. Kociakom zagrażają też przede wszystkim lwy, hieny i lamparty, traktujące je jako przyszłą konkurencję.

Gepardy zabijane są przez tubylców, bo koty te zabijają zwierzęta hodowlane. Niektórzy myśliwi polują też na nie ze względu na futro, a niektórzy przechwytują młode, by sprzedawać je jako zwierzęta domowe, gdyż gepardy łatwo pozwalają się udomowić.

W przypadku konfliktu z lwami, hienami, czy lampartami gepardy mogą jedynie próbować uciekać. Większe drapieżniki wpływają więc na ilość dostępnej dla gepardów zdobyczy.

Populacja geparda spada i jest narażona na wyginięcie.

Autor: Małgorzata Banaszkiewicz

kot pustynny
Felis margarita
ocelot nadrzewny - margaj
Leopardus wiedii
lampart plamisty
Panthera pardus

jak możesz pomóc

Wesprzyj nas

Jeśli chcesz pomóc nam ratować zagrożone gatunki kotów, możesz wpłacić darowiznę. Sam ustal kwotę, którą wpłacisz w imię ochrony tych pięknych zwierząt. W ramach podziękowania za darowiznę minimum 10 zł otrzymasz od nas kod, uprawniający do pobrania jednej z setek tapet na komputer i telefon.

wesprzyj fundację